Origen del apellido Andrade.
Etimología:
Andrade parece ser un apellido, que tuvo como origen el topónimo San Martiño de Andrade; un pequeño coto en las tierras de Pontedeume, donde los primeros Andrade estaban situados cómo "miles", o caballeros.
En cuanto a la etimología del topónimo Andrade, parece ser un antropónimo, o sea un topónimo derivado de un nombre de persona. Piel-kremer. His. Got. lo hace derivar de Andr-, Millán González Pardo en Top. Pontedeume, lo hace derivar del celta *Anderati.
Toponímia del apellido Andrade
El apellido Andrade tiene posible origen toponímica.
en Galicia encontramos los siguientes lugares en Galicia encontramos las siguientes parroquias
con la grafía Andrade
- en la
parroquia de San Martiño de Aríns, en el municipio de Santiago de Compostela (A
Coruña).
- en la parroquia de San Pedro de Calde, en el municipio de Lugo (Lugo).
- en la parroquia de San Cibrao de Las, en el municipio de San Amaro (Ourense).
con la grafía Andrade
-
parroquia de San Martiño de Andrade, en el municipio de Pontedeume (A Coruña).
Distribución en Galicia del apellido Andrade.
En A Coruña: en los municipios de A Coruña (501), Carballo (305), Coristanco (258), Santiago de Compostela (182), Cabana de Bergantiños (110), Vimianzo (105), Ponteceso (78), Cambre (75), Oleiros (69), Culleredo (65), Arzúa (63), Arteixo (62), Santa Comba (62), Malpica de Bergantiños (49), Abegondo (48), Trazo (45), Cee (43), Teo (37), Corcubión (36), Zas (35), Carral (34), Sada (32), Boimorto (30), Ferrol (30), Ames (29), Negreira (27), Padrón (26), Boqueixón (25), O Pino (23), Camariñas (22), Betanzos (21), A Laracha (21), Muros (17), Ordes (14), Laxe (13), Oroso (13), Ribeira (13), Sobrado (12), Vilasantar (12), A Baña (11), Fisterra (11), Muxía (11), Narón (11), Bergondo (10), Santiso (10), Tordoia (10), As Pontes de García Rodríguez (9), Rois (9), Val do Dubra (9), Brión (8), Melide (8), Frades (6) y Noia (6).
En Lugo: en los municipios de Lugo (69), Foz (47), Monterroso (35), Palas de Rei (30), O Saviñao (16), Antas de Ulla (14), Castro de Rei (14), Lourenzá (14), Monforte de Lemos (12), Cospeito (10), Viveiro (10), Chantada (9), Barreiros (8), Cervo (7) y Taboada (6).
En Ourense: en los municipios de Ourense (104), Xinzo de Limia (57), Porqueira (33), Os Blancos (26), Nogueira de Ramuín (21), Lobios (14), Allariz (11), O Barco de Valdeorras (8), Calvos de Randín (8), Verín (8) y A Merca (6).
En Pontevedra: en los municipios de Vigo (221), Pontevedra (100), A Estrada (42), Sanxenxo (42), Ponteareas (28), Nigrán (26), Moaña (17), Silleda (14), Tomiño (10), Cambados (9), As Neves (9), Caldas de Reis (7), O Grove (7), Vilagarcía de Arousa (7) y Vila de Cruces (6).
En A Coruña: en las comarcas de A Coruña (896), Bergantiños (834), Santiago (293), Terra de Soneira (162), Arzúa (118), Fisterra (104), Órdes (96), Xallas (62), Ferrol (56), Betanzos (44), Barcala (38), O Sar (35), Terra de Melide (30), Muros (22), Barbanza (18), Eume (14) y Noia (7).
En Lugo: en las comarcas de Lugo (81), A Ulloa (79), A Mariña Central (68), A Terra de Lemos (32), A Terra Chá (27), Chantada (20), A Mariña Occidental (19) y A Mariña Oriental (14).
En Ourense: en las comarcas de Ourense (132), A Limia (131), A Baixa Limia (22), Allaríz-Maceda (11), Verín (10), O Ribeiro (9), Terra de Celanova (9), Valdeorras (8) y O Carballiño (6).
En Pontevedra: en las comarcas de Vigo (264), Pontevedra (105), O Salnés (69), Tabeirós-Terra de Montes (42), O Condado (38), Deza (27), O Morrazo (24), Caldas (15) y O Baixo Miño (14).
Distribución en España del apellido Andrade.
en las provincias de A Coruña (1.447), Sevilla (952), Madrid (552), Málaga (448), Barcelona (376), Cádiz (341), Pontevedra (276), Lugo (210), Badajoz (191), Ourense (175), Bizkaia (170), Cáceres (164), Asturias (121), Toledo (117), Valencia/València (83), Huelva (75), Araba/Álava (63), Burgos (62), Alicante/Alacant (52), Zaragoza (51), Murcia (49), Gipuzkoa (48), Valladolid (46), Balears, Illes (44), Palmas, Las (43), Ciudad Real (42), Granada (40), León (40), Ceuta (39), Girona (38), Cordoba (37), Tarragona (30), Jaén (28), Lleida (17), Rioja, La (17), Almería (16), Melilla (16), Sta Cruz de Tenerife (15), Navarra (12), Zamora (12), Salamanca (10), Cuenca (9), Castellón/Castelló (8), Albacete (6), Palencia (6), Cantabria (6), Segovia (6) y Guadalajara (5).
en las comunidades de Galicia (2.108), Andalucía (1.937), Comunidad de Madrid (552), Cataluña (461), Extremadura (355), País Vasco (281), Castilla y León (182), Castilla-La Mancha (174), Comunitat Valenciana (143), Principado de Asturias (121), Canarias (58), Aragón (51), Región de Murcia (49), Illes Balears (44), Ciudad Autónoma de Ceuta (39), La Rioja (17), Ciudad Autónoma de Melilla (16), Comunidad Foral de Navarra (12) y Cantabria (6).
Heráldica del apellido Andrade
Relación de escudos heráldicos o blasones del apellido Andrade
Gallego. De Betanzos (A Coruña), descendiente de uno de los cinco caballeros que trajo en su armada el caudillo D. Mendo de Rausona, hermano de Desiderio, último rey de los longobardos de Italia. Enlazó con los condes de Lemos por el matrimonio de Doña Teresa de Andrade, hija del primer conde de Andrade y de Villalba, con D. Fernán Ruiz de Castro, conde de Lemos y primer marqués de Sarria. Se extendió este linaje por Soria, Guadalajara, Toledo, Talavera de la Reina, Cáceres, Badajoz, Canarias, Portugal y América.
Traen por armas: De sinople, una banda de oro engolada en cabezas de dragones del mismo metal. Bordura de plata con el lema en letras de sable "AVE MARIA GRATIA PLENA".
Armas:
1.- En campo con esmaltes a inquirir, un oso y un jabalí.
2.- De sinople, banda de oro, engolada de dragantes de lo mismo. Bordura de plata con el lema: -AVE (jefe) MARÍA (flanco siniestro), GRATIA (punta), PLENA (flanco diestro)-.
3.- De sinople, banda de oro, engolada de cabezas de águilas de lo mismo.
4.- De sinople, banda de oro; bordura de plata con el lema: -AVE (jefe), MARÍA (flanco siniestro), GRATIA (punta), PLENA (flanco diestro)-.
5.- De oro, banda de gules engolada de dragantes de sinople, acostada por sendas calderas gtringoladas y jaqueladas de plata y gules.
6.- De sinople, una contrabandas de oro, engolada de dragantes del mismo metal. Bordura de plata, cargada con el lema en sable: AVE MARIA GRATIA PLENA-.
7.- De oro, un carballo de sinople, englandado de oro, y debajo de su copa, un jabalí de sable, hozando, y perchado en el árbol, un pájaro de sable.
8.- De oro, tres lobos de sable, puestos en palo.
Datos en PARES del apellido Andrade
Relación de documentos encontrados en la Web del Portal de Archivos Españoles (PARES) de personas con el apellido Andrade, clasificadas ascendentemente por fecha.
1.- Carta de donación de María, mujer de Ruiz Freire de Andrade, a sus hijos Fernán Pérez de Andrade y Juan Pérez de Andrade, de las heredades de Ortigueira.
1362.
Cód. Ref: ES.28079.AHN/3.1.1.18.8//CLERO-SECULAR_REGULAR,Car.492,N.7
2.- Carta de foro otorgada por Roy Pérez, abad del monasterio de San Pelayo de Antealtares, a favor de Fernán Pérez de Andrade y su mujer Constanza, de los cotos de Morás, en la feligresía de San Esteban de Morás, y los de San Esteban de Quintas, en la feligresía del mismo nombre.
1394
Cód. Ref: ES.28079.AHN/3.1.1.19.57//CLERO-SECULAR_REGULAR,Car.523,N.5
3.- Documento notarial: El Conde don Fernando de Andrade manda al juez de Ulloa (Lugo) Roy Colmelo que escriba una carta de fuero a favor de Alonso López, mayordomo del Conde, por la que recibe una tierra con sus heredades en San Vicente de Ambreijo (Lugo) a cambio de dos ventas: una para el Conde de setecientos maravedíes y otra para el deán de Lugo de ochocientos maravedíes de pan pagaderas anualmente
1406
Cód. Ref: ES.47186.ARCHV/1.5//PERGAMINOS,CARPETA,25,1
4.- Carta de foro otorgada por Gómez Freire de Andrade, prior del monasterio de San Juan de Caaveiro y otros canónigos, a favor de Lopo García de Vilousaz, regidor de Betanzos y de su mujer Elvira, sobre la cuarta parte del lugar de Guimaráns, en el alfoz de Vilalba, con todas sus pertenencias, heredades, rentas y derechos, con la condición de no vender, ni traspasar dicho foro sin el conocimiento previo del monasterio.
1473.
Cód. Ref: ES.28079.AHN/3.1.1.18.8//CLERO-SECULAR_REGULAR,Car.492,N.19
5.- Carta de foro otorgada por el cabildo del monasterio de Santa catalina de Montefaro a favor de Alfonso de Regueiro y su mujer María Méndez, vecinos de Vale, de una viña de cepa sita en la feligresía de San Martiño de Porto. Ante Juan Seña, notario público de Fernán Pérez de Andrade y su sobrina doña María en las villas de Pontedeume, Ferrol y Villalba y en todas sus otras tierras.
1440.
Cód. Ref: ES.28079.AHN/3.1.1.3.301//CLERO-SECULAR_REGULAR,Car.511,N.8
6.- Carta a Pedro Andrade, a petición de doña Ginebra Pérez de las Marinas, ordenándole que entregue a esta la fortaleza de Mejía.
1475.
Cód. Ref: ES.47161.AGS/1.2.9//RGS,LEG,147507,543
7.- Seguro y amparo a favor de Elvira Arias (en el encabezamiento: Díaz) de Montenegro, vecina de Betanzos, contra Diego de Andrade, el cual tiene ocupados ciertos bienes que su marido Ruy Freile de Andrade le dejó en herencia
1478.
Cód. Ref: ES.47161.AGS/1.2.12//RGS,LEG,147801,142
Datos en Otros archivos del apellido Andrade
Relación de documentos encontrados en otros archivos (Catastro de la Ensenada, el Portal RILG Recursos Integrados da Lingua Galega y en este caso del Corpus Xelmírez - Corpus Lingüístico da Galicia Medieval) de personas con el apellido Andrade, clasificadas ascendentemente por fecha.
en documento del año 1240, "... que aquí están presentes: dom Fernán Pérez d -Andrade cavalleyro; don Lopo Pérez, sou yrmao dom Pero Pérez de Leyro ..."
Datos en el ARG del apellido Andrade
Relación de documentos encontrados en el Archivo del Reino de Galicia, de personas con el apellido Andrade, clasificadas ascendentemente por fecha.
1.- El monasterio de Santa María de Sobrado afora al conde Fernando de Andrade los beneficios sincura de las feligresías de Roade, Guitar, Nogueira, la granja de Fente, el coto de Vilouriz, los casares de Veiga y Vilariño, una casa y la mitad de otra en el coto de Nogueirosa, el casar de Vilar en la feligresía de Mandiá, además del casar de Viladónega y la mitad de un monte 1390.
2.- JUAN BARREIRO, VECINO DE SAN ESTEBAN DE LOUREDA, CURADOR DE LOS HIJOS DE DIEGO VÁZQUEZ E ISABEL ÁLVAREZ DE ANDRADE, CON JUAN PÉREZ, VECINO DE SANTA MARÍA DE DORDAÑO. SOBRE CUENTA DE TUTELA. 1391.
3.- Fernán Pérez de Andrade dá posesión al convento de Santa Catalina de Montefaro de la jurisdicción de San Xulián de Mugardos 1396.
4.- GREGORIO DE BARROS Y ANDRADE, VECINO DE SANTA MARÍA DE PRESEDO, CON SIMÓN DE BESADIO, ISABEL GARCÍA, SU MUJER, BARTOLOMÉ SUÁREZ, SU HERMANO, Y CONSORTES. SOBRE PARTIJA DE BIENES DE BARTOLOMÉ DE BARROS Y MARÍA FERNÁNDEZ. 1397.
5.- Licencia del arzobispo de Santiago a Fernán Pérez de Andrade para la fundación de un convento en Montefaro, de la orden tercera de San Francisco, bajo la advocación de Santa Catalina 1398.
6.- Dispensa para tomar las órdenes sacerdotales a Antonio Salado de Andrade, hijo natural 1413.
7.- Demanda de amparo del abad de Santa María de Sobrado ante la intención de Fernán Pérez de Andrade de construir un castillo en la pena de Leboredo, coto de Nogueirosa, perteneciente al monasterio 1472.
8.- FRANCISCO ANTONIO BARREIRO, VECINO DE LA CIUDAD DE BETANZOS, CURADOR DE JUAN DE AGUION MAYORAL, CON ANTONIO MICAEL GONZÁLEZ Y CONSORTES. SOBRE MISIÓN EN POSESIÓN DE BIENES DE JUAN DE AGUION Y MAYORAL E INÉS GARCÍA DE PONTE YANDRADE. 1483.
9.- Juan Afonso, criado de Pero Fernández de Andrade, dona a fray Lopo Manteiga, del convento de Santa Catalina la víña de Ribalta y otros bienes 1484.
10.- Pedro de Lago, escudero de Fernán Pérez de Andrade y morador en San Xulián de Mugardos, dona al convento de Santa Catalina de Montefaro la mitad del casal de las Penas, en San Pedro de Cervás, que también pertenecía a sus sobrinos. 1529.
11.- Licencia del provisor del arzobispado de Santiago de Compostela para la fundación de un convento de la orden de San Agustín por el conde Fernando de Andrade en Pontedeume 1538.
12.- Fernando de Andrade, conde de Vilalba, dona a Álvaro, Lopo, Isabel de Taboada, Sáncha Álvarez, Beatriz y Gracinda, hijos del capitán Hernán de Camba, vecino de San Xoán de Visantoña, los bienes que había recibido de la herencia del mencionado capitán, excepto trescientos ducados de oro que reserva para el matrimonio de Isabel, veinte mil marabedís para que las otras hijas profesen cómo religiosas y los bienes restantes para repartir entre Álvaro y Lopo 1545.
13.- ISABEL DE CASTRO Y ANDRADE, VIUDA DE ARES VÁZQUEZ, MADRE TUTORA DE SUS HIJOS, CON IGNACIO ARIAS DE VAAMONDE, SOBRE POSESIÓN DE BIENES DEL VÍNCULO QUE FUNDÓ JUAN FERNÁNDEZ ARGALLO. 1550.
14.- JOSÉ BASADRE, CURADOR AD LITEM DE ADRIAN RODRÍGUEZ DE ANDRADE, VECINO DE SAN CRISTÓBAL DE CERQUEDA, CON GREGORIO VARELA, ESCRIBANO. SOBRE EXCESO EN CUENTA DE TUTELA. 1550.
15.- GONZALO ABRALDES CON LOPE VARELA Y ANDRADE, SOBRE PAGO DE RENTA DE LA HACIENDA QUE FINCÓ DE JUANA FAJARDO EN MILMANDA 1558.
Solamente mostramos los 15 documentos más antiguos encontrados en el ARG.
Linajes del apellido Andrade
Se a grande obra de Vasco da Ponte non chegara mutilada os nosos días, houbera dito que a casa de Andrade remontase a Fortunio Bermúdez. anque a seguridade non é absoluta. Iste cabaleiro asina numerosos documentos na primeira mitade do século XII, xunto os Atániz e Menéndez. Os seus fillos serán Bermudo e Elvira Fortúniz.
Nun documento datado en 1160, Bermudo Fortúniz, miles de Andrade, dona o mosteiro de San Xoan de Caaveiro unha propiedade en Alón, Vilarmaior. Os descendentes de Bermudo, serían Martín Bermúdez de Andrade e Pedro Bermúdez de Andrade. O primeiro foi prestameiro e o segundo só miles ou cabaleiro.
No ano 1211 Pedro Bermúdez de Andrade xa chegara a prestameiro e casara con dona Urraca González, incrementando as súas posesión dentro da comarca de Pontedeume e no condado de Montenegro (Lugo). Seus fillos foron Lopo Pérez de Andrade, Fernán Pérez de Andrade I, e Urraca Pérez. Os fillos serían cabaleiros e prestameiros de Pruzos.
Seguiría a saga familiar na liña de Fernán Pérez de Andrade I, no seu fillo Pedro Fernández de Andrade. Iste parece que foi o pái da figura principal da linaxe: Fernán Pérez de Andrade II, "O Boo" (Ver Nota de Freire ao final), nacido nas derradeiras datos do século XIII. Nestas datas parece que a familia adouta o "dictus", ou alcume de "Freire".
Xoan Freire de Andrade foi irmán de Fernán Pérez, iste tivo un fillo chamado Nuño Freire, chamado a xogar un importante papel na familia. férnan Pérez morre sen sucesión pois o seu fillo e herdeiro parece que morre na súa xuventude.
A linaxe dos Andrade seguirá na liña do sobriño de Fernán Pérez II, Nuño Freire de Andrade dito "O Mao". Parece que a iste sucédelleo seu fillo que adouta o nome de Fernán Pérez. Tivo un fillo chamado Diego de Andrade, I Conde de Vilalba, iste casa con dona María de Haro das Mariñas, filla do todo poderoso Gómez Pérez das Mariñas, señor das Mariñas dos Condes e das Mariñas dos Freires. Ista herdará do seu pai o señorío das Mariñas dos Condes, as encomendas de Brives e Cambre, e varios señorios e castelos como o de Mesía. Iste pacto cerraría a competencia entre as dúas linaxes.
A Diego de Andrade sucedeulle Fernando de Andrade, que destacaría nas campañas italianas do Grande Capitán. Extínguese a liña másculina dos Andrade e entronca a femenina con a poderosa casa de Lemos, revertendo nela todolos señorios, tíduos e castelos.
Personas célebres con el apellido Andrade
Relación de personas célebres o personas con alguna relevancia social, cultural, cientifica, etc. que tienen en sus apellidos, el apellido Andrade
1.- Juan Bautista Andrade Tojedo, nacido en Lérez (Pontevedra) el 24 de julio de 1879 y fallecido en la misma parroquia el 3 de septiembre de 1930, fue un escritor gallego.
2.- Domingo Antonio de Andrade, nacido en Cee en 1639 y fallecido en Santiago de Compostela el 12 de noviembre de 1712, fue un arquitecto gallego.
3.- Joaquín Freyre de Andrade y Valverde, nacido en A Coruña el 31 de julio de 1882 y fallecido en la misma ciudad el 18 de febrero de 1972, fue un periodista gallego.
4.- Benigno Andrade García, apodado O Foucellas, nacido el 22 de octubre del 1908 en As Foucellas (Cabrui, Mesía) y agarrotado el 7 de agosto de 1952 en la cárcel de A Coruña, fue un militante de la CNT y guerrillero antifranquista.
5.- José Atanagildo Pardo de Andrade Sánchez, nacido en Dexo (Oleiros) el 8 de abril de 1887 y fallecido en A Coruña el 22 de agosto de 1963, fue un abogado y político gallego.
Comentarios en foros.xenealoxia.org
A familia Andrade foi unha das familias galegas, que acadou "casa e estado", nas guerras dinasticas entre Pedro I e o seu irmán Enrique de Trastamara. Foi tal o poder acadado por ista familia, e polo seu vástago maís importante Fernán Pérez de Andrade, (Conde de Andrade, de Pontedeume e señor das vilas de Ferrol, Pontedeume e os señorios de Serantes e Vilar; que moitos autores puñeron na súa voca a célebre frase, no momento do asesiñato do rei Pedro I......"Eu nin quito nen poño rei, mais axudo o meu señor".
A familia chegou a dominar nunha primeira fase de expansión as terras de Cedeira, Trasancos, Bezoucos, Pruzos e Labacengos. O emparentar coa casa das Mariñas (Ver Mariñas), ista expansión chegará a situalos nas cidades de Betanzos e Coruña. Con Fernando de Andrade a familia chegaría a alcanzar o Tíduo de Conde de Vilalba e os seus señoríos.
Tódolos esforzos que fixera Fernán Pérez II no seu testamento, para que a súa casa, apelido e armas, quedarán sempre por enriba de calquer outra casa nobre, que encontrara coa familia Andrade; ficaron esquecidos o casar Tereixa de Andrade con Fernando Ruiz de Castro, titular da casa Condal de Lemos. O apelido seguirá tendo presenza na caste nobiliar por unha rama residual, os Andrade de San Sadurniño, que recibirán do rei Carlos II "O enfeitizado" os tíduos de Marqueses de San Sadurniño e Vizcondes de Cerdido. Outras ramas secundarias da familia son, os Freire de Andrade e Pardo de Andrade.
Os Andrade xugaron un grande papel na historia de Galiza, entre eles Nuño Freire "O Mao", foi o detonante da primeira "Guerra Irmandiña". Os abusos que fixo a vila de Ferrol, o botar enrribas distes veciños, as cargas dos gastos da visita do infante Enrique de Aragón a Compostela, fixo que os ferroláns organizados en Irmandade e dirixidos por Roi Sordoe chegaran a tomar o castelo de Moeche e incluso cercar o conde no seu castelo da vila de Pontedeume.
Unha rama dos andrade pasaría a Portugal. Os principais ramos portugueses proveñen de Rui Freire de Andrade, que marchara para Portugal con seus dois fillos D. Nuno Rodrigues Freire de Andrade, mais tarde mestre da Orden de Cristo, e Vasco Freire. Ista rama chegaría a ser gobernadores da India portuguesa.
Outro campo donde os Andrade chegaría a alcanzar a gloría da súa nobreza, sería na das artes. Fernán Pérez, mandou traducir o galego "A Crónica Troiana". Fundou o mosteiro de Sta Catalina de Montefaro e engrandeceu os de San Xoán de Caaveiro e Monfero, onde serían enterrados os seus vástagos. Fixo levantar a Igrexa gótica de San Franciso de Betanzos, onde hoxe en día está enterrado xunto a súa dona, as súas arcas de enterramento son con moito a xoia dos monumentos funerarios galegos. Fixo ergue-la ponte sobor do leito do río Eume que contaba cun hospital enriba. No ano da súa construcción foi a ponte máis grande de Europa. Construíu o castelo de pena Leboreiro, o Pazo de vila de Pontedeume do que só fica a torre.
Nota de Freire:
Segundo José García Oro "La nobleza gallega en la Baja Edad
Media" (Bibliófilos Gallegos. Biblioteca de Galicia XX), o pai de
Fernan Perez de Andrade (O Bó) foi Ruy Freire de Andrade, casado con
Inés González de Soutomaior, que morreu na Coruña o 4 de
xuiño de 1362 e no seu testamento elixira para o seu sartego a Igrexa
de Santo Domingo, tendo coma testamentarios ós frades Gonzálo
Sánchez e Fernán Rodríguez . Os seus herdeiros serían
os seus fillos Nuño Freire, maestre da Orde de Cristo en Portugal, Juan
Freire, Lope Núñez, Fernán Pérez, María Peláez
e Sancha Núñez.
A fonte da que recolle García Oro os datos do testamento é a obra de Vaamonde Lores "Ferrol e Pontedeume".
Fuentes y bibliografía
Esta es la bibliografía que recoge el origen, significado, la historia, la distribución y otros datos del apellido Andrade empleados en la redacción de este artículo.
- Xunta de Galicia, Nomenclátor de Galicia,
Xunta de Galicia,. - Boullón Agrelo, A.I.; Sousa Fernández, X., Cartografía dos apelidos de Galicia,
Instituto da Lingua Galega - USC, . - INEbase, Aplicativo Apellidos,
INE, . - ARG, Arquivo do Reino de Galicia,
Xunta de Galicia,. - MCU, Portal de Archivos Españoles,
,. - Universidade de Vigo, Corpus Xelmírez - Corpus lingüístico da Galicia medieval,
, . - Art-Marble.com, Apellidos y Heráldica,
, . - Crespo del Pozo, J.S.; Porreño, B., Heráldica y genealogía de Galicia. Blasones y Linajes de Galicia,
, Ediciones Boreal, S.L., . - García González-Ledo, Xosé Antonio, Heráldica de Abegondo,
, García González-Ledo, Xosé Antón, . - Martins Zuquete, Afonso, Armorial Lusitano,
, Representaçoes Zairol, . - Messía de la Cerda y Pita, L.F.; Bugallal y Vela, J., Heráldica: escudos de armas labrados en piedra existentes en la zona monumental de Pontevedra,
, Excma. Diputación Provincial de Pontevedra, . - Cadenas y Vicent, Vicente de, Repertorio blasones comunidad hispánica,
, Hidalguía. Instituto Luis de Salazar y Castro, . - Fundación Wikimedia, Inc., Galipedia,
,. - Cátedra. revista eumesa de estudios. nº8. concello de Pontedeume e diputación da Coruña.,.
- El Monasterio de San Juan de caaveiro. carlos de Castro Álvarez. Historia e Arte. Diputación da Coruña.,.
- Mariñan Pazo dos Sentidos. Jesús Ängel Sánchez García. Diputación de A Coruña.,.
- Historia de Galicia. Tomo II. Baja edad media y Comienzos de la Edad Moderna. Faro de Vigo e Xunta de Galicia. ,.
